рджрд░рднрдВрдЧрд╛
  • рдЗрд╕реЗ “рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдХреА рд╕рд╛рдВрд╕реНрдХреГрддрд┐рдХ рд░рд╛рдЬрдзрд╛рдиреА” рдХрд╣рд╛ рдЬрд╛рддрд╛ рд╣реИред
  • рдпрд╣рд╛рдБ рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз “рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рдХрд┐рд▓рд╛” рдФрд░ “рд▓рд▓рд┐рдд рдирд╛рд░рд╛рдпрдг рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд▓рдп” рд╕реНрдерд┐рдд рд╣реИред
  • рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдкреЗрдВрдЯрд┐рдВрдЧ (рдордзреБрдмрдиреА рдкреЗрдВрдЯрд┐рдВрдЧ) рдХреА рд╕рдореГрджреНрдз рдкрд░рдВрдкрд░рд╛ рдпрд╣рд╛рдБ рд╣реИред
  • рдпрд╣ рдПрдХ рдкреНрд░рдореБрдЦ рд╢реИрдХреНрд╖рдгрд┐рдХ рдФрд░ рдЪрд┐рдХрд┐рддреНрд╕рд╛ рдХреЗрдВрджреНрд░ рд╣реИред
  • рдЬрдирдкрдж рдореБрдЦреНрдпрд╛рд▓рдп: рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рд╢рд╣рд░
  • рдордгреНрдбрд▓: рджрд░рднрдВрдЧрд╛
  • рдкреВрд░реНрд╡рдирд╛рдо / рдЙрдкрдирд╛рдо:
    • “рджреНрд╡рд╛рд░-рдмрдВрдЧ” рдпрд╛ “рджрд░-рдП-рдмрдВрдЧ” тАУ рдмрдВрдЧрд╛рд▓ рдХрд╛ рджрд░рд╡рд╛рдЬрд╝рд╛
    • “рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдХреА рд░рд╛рдЬрдзрд╛рдиреА”
  • рдЗрддрд┐рд╣рд╛рд╕
    • рдкреНрд░рд╛рдЪреАрди тАШрд╡рд┐рджреЗрд╣ рд░рд╛рдЬреНрдптАЩ рдХреА рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ рдпрд╣реАрдВ рд╣реБрдИ рдереАред
    • 1 рдЬрдирд╡рд░реА 1875: рддрд┐рд░рд╣реБрдд рд╕реЗ рдЕрд▓рдЧ рд╣реЛрдХрд░ рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдмрдирд╛ред
    • 1972: рдордзреБрдмрдиреА рдФрд░ рд╕рдорд╕реНрддреАрдкреБрд░ рдЬрд┐рд▓реЗ рдЕрд▓рдЧ рд╣реБрдПред
  • рднреМрдЧреЛрд▓рд┐рдХ рд╕реНрдерд┐рддрд┐
    • рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рдлрд▓: 2279 рд╡рд░реНрдЧ рдХрд┐рдореА
    • рдЕрдХреНрд╖рд╛рдВрд╢реАрдп рд╡рд┐рд╕реНрддрд╛рд░: 25┬░53′ рд╕реЗ 26┬░27′ рдЙрддреНрддрд░
    • рджреЗрд╢рд╛рдВрддрд░: 85┬░45′ рд╕реЗ 86┬░40′ рдкреВрд░реНрд╡
    • рдирджреА рддрдЯ: рдмрд╛рдЧрдорддреА рдирджреА рдХреЗ рдХрд┐рдирд╛рд░реЗ
    • рд╕реАрдорд╛рдПрдБ:
      • рдЙрддреНрддрд░ тАУ рдордзреБрдмрдиреА
      • рджрдХреНрд╖рд┐рдг тАУ рд╕рдорд╕реНрддреАрдкреБрд░
      • рдкреВрд░реНрд╡ тАУ рд╕рд╣рд░рд╕рд╛
      • рдкрд╢реНрдЪрд┐рдо тАУ рд╕реАрддрд╛рдордврд╝реА, рдореБрдЬрдлреНрдлрд░рдкреБрд░
    • рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рд░рд╛рдЬрдорд╛рд░реНрдЧ: NH-57, NH-105
  • рдореБрдЦреНрдп рдирджрд┐рдпрд╛рдБ: рдмрд╛рдЧрдорддреА, рдХрдорд▓рд╛, рдХрд░реЗрд╣, рдмреВрдврд╝реА рдЧрдВрдбрдХ, рдЕрдзрд╡рд╛рд░рд╛ рд╕рдореВрд╣
  • рдЭреАрд▓: рдХреБрд╢реЗрд╢реНрд╡рд░ рдЭреАрд▓
  • рдКрд░реНрдЬрд╛ рдкрд░рд┐рдпреЛрдЬрдирд╛: рдлреНрд▓реЛрдЯрд┐рдВрдЧ рд╕реМрд░ рдКрд░реНрдЬрд╛ рд╕рдВрдпрдВрддреНрд░ (Floating Solar Power Plant)
  • рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз рдЙрддреНрдкрд╛рдж: рдордЦрд╛рдирд╛, рдЖрдо, рдордЫрд▓реА
  • рдореБрдЦреНрдп рдЙрджреНрдпреЛрдЧ: рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдЪрд┐рддреНрд░рдХрд▓рд╛, рдХреГрд╖рд┐ рдЖрдзрд╛рд░рд┐рдд рдкреНрд░рд╕рдВрд╕реНрдХрд░рдг рдЙрджреНрдпреЛрдЧ
  • ODOP (рдПрдХ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдПрдХ рдЙрддреНрдкрд╛рдж): рдордЦрд╛рдирд╛
  • GI Tag:
    1. рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдордЦрд╛рдирд╛
    2. рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдкреЗрдВрдЯрд┐рдВрдЧ
  • рдЕрднрдпрд╛рд░рдгреНрдп – рдХреБрд╢реЗрд╢реНрд╡рд░рд╕реНрдерд╛рди рдкрдХреНрд╖реА рд╡рд┐рд╣рд╛рд░ тАУ рдШрдирд╢реНрдпрд╛рдордкреБрд░ рдФрд░ рдмреЗрд░реМрд▓ рдкреНрд░рдЦрдгреНрдбреЛрдВ рдореЗрдВ
  • рдкреНрд░рд╢рд╛рд╕рдирд┐рдХ рдврд╛рдБрдЪрд╛
    • рд▓реЛрдХрд╕рднрд╛ рд╕реАрдЯ: 1 (рджрд░рднрдВрдЧрд╛)
      • (рдордзреБрдмрдиреА рдФрд░ рд╕рдорд╕реНрддреАрдкреБрд░ рдХреЗ рдХреБрдЫ рднрд╛рдЧ рднреА рдЬрд┐рд▓реЗ рдореЗрдВ рдЖрддреЗ рд╣реИрдВ)
    • рд╡рд┐рдзрд╛рдирд╕рднрд╛ рд╕реАрдЯреЗрдВ: 10
      1. рдХреБрд╢реЗрд╢реНрд╡рд░рд╕реНрдерд╛рди
      2. рдЧреМрд░рд╛ рдмреМрд░рд╛рдо
      3. рдмреЗрдиреАрдкреБрд░
      4. рдЕрд▓реАрдирдЧрд░
      5. рджрд░рднрдВрдЧрд╛
      6. рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг
      7. рд╣рд╛рдпрд╛рдШрд╛рдЯ
      8. рдмрд╣рд╛рджреБрд░рдкреБрд░
      9. рдХреЗрд╡рдЯреА
      10. рдЬрд╛рд▓реЗ
    • рдкреНрд░рдЦрдгреНрдб (рдмреНрд▓реЙрдХ): 18
    • рдЧреНрд░рд╛рдо рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреЗрдВ: 1269
    • рдирдЧрд░ рдирд┐рдЧрдо: 1 (рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рдирдЧрд░ рдирд┐рдЧрдо)
    • рдирдЧрд░ рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреЗрдВ: 9
  • рдЬрдирд╕рд╛рдВрдЦреНрдпрд┐рдХреА (Census Data)
    • рдХреБрд▓ рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛: 39,37,385
      • рдкреБрд░реБрд╖ тАУ 20,59,949
      • рдорд╣рд┐рд▓рд╛ тАУ 18,77,436
    • рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛: 35,54,057
    • рд╢рд╣рд░реА рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛: 3,83,328
    • рд▓рд┐рдВрдЧрд╛рдиреБрдкрд╛рдд: 911
    • рдЬрдирдШрдирддреНрд╡: 1728 рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐/рд╡рд░реНрдЧ рдХрд┐рдореА
    • рд╕рд╛рдХреНрд╖рд░рддрд╛ рджрд░: 56.56%
      • рдкреБрд░реБрд╖ тАУ 66.83%
      • рдорд╣рд┐рд▓рд╛ тАУ 45.24%
    • рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (рджрд╢рдХреАрдп): 19.47%
    • рд░рд╛рдЬреНрдп рдореЗрдВ рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ рднрд╛рдЧреАрджрд╛рд░реА: 3.78%
  • рдкреНрд░рдореБрдЦ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рди
    • рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рдордЦрд╛рдирд╛ рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рдХреЗрдВрджреНрд░ тАУ рд╡рд╛рд╕реБрджреЗрд╡рдкреБрд░
    • рд▓рд▓рд┐рдд рдирд╛рд░рд╛рдпрдг рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд▓рдп (LNMU)
    • рдХрд╛рдореЗрд╢реНрд╡рд░ рд╕рд┐рдВрд╣ рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рд╕рдВрд╕реНрдХреГрдд рд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд▓рдп
  • рдЙрддреНрд╕рд╡ / рдореЗрд▓реЗ
    • рдЫрда рдкреВрдЬрд╛
    • рд░рд╛рдордирд╡рдореА
    • рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдЧреНрд░рд╛рдо рдорд╣реЛрддреНрд╕рд╡
    • рдХреБрд╢реЗрд╢реНрд╡рд░рд╕реНрдерд╛рди рдореЗрд▓рд╛
  • рджрд░реНрд╢рдиреАрдп рд╕реНрдерд▓
    • рдХреБрд╢реЗрд╢реНрд╡рд░рд╕реНрдерд╛рди рдкрдХреНрд╖реА рдЕрднрдпрд╛рд░рдгреНрдп
    • рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рд░рд╛рдЬ рдХрд┐рд▓рд╛
    • рдЕрд╣рд┐рд▓реНрдпрд╛ рд╕реНрдерд╛рди
    • рдХреБрд╢реЗрд╢реНрд╡рд░рд╕реНрдерд╛рди рдордВрджрд┐рд░
    • рд╢реНрдпрд╛рдорд╛ рдорд╛рдИ рдордВрджрд┐рд░
    • рдмрд╛рдЧрдорддреА рдирджреА рддрдЯ, рдордЦрд╛рдирд╛ рд╡ рдЖрдо рдХреЗ рдмрд╛рдЧ
  • рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдкрд░рд┐рдпреЛрдЬрдирд╛рдПрдБ
    • AIIMS рджрд░рднрдВрдЧрд╛ тАУ рд╢рд┐рд▓рд╛рдиреНрдпрд╛рд╕ 13 рдирд╡рдВрдмрд░ 2024
    • рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рдореЗрдЯреНрд░реЛ рд░реЗрд▓ рдкрд░рд┐рдпреЛрдЬрдирд╛ тАУ рдкреНрд░рд╕реНрддрд╛рд╡рд┐рдд
  • рдкреНрд░рдореБрдЦ рднрд╛рд╖рд╛: рдореИрдерд┐рд▓реА

рдордзреБрдмрдиреА
  • рдпрд╣ “рдордзреБрдмрдиреА рдкреЗрдВрдЯрд┐рдВрдЧ” (рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдкреЗрдВрдЯрд┐рдВрдЧ) рдХреЗ рд▓рд┐рдП рд╡рд┐рд╢реНрд╡ рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз рд╣реИред
  • рдЗрд╕реЗ “рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдХреА рд╕рд╛рдВрд╕реНрдХреГрддрд┐рдХ рдзрд░реЛрд╣рд░” рдХрд╛ рдХреЗрдВрджреНрд░ рдорд╛рдирд╛ рдЬрд╛рддрд╛ рд╣реИред
  • рдпрд╣рд╛рдБ рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз “рдХрдкрд┐рд▓реЗрд╢реНрд╡рд░ рд╕реНрдерд╛рди” рдордВрджрд┐рд░ рд╕реНрдерд┐рдд рд╣реИред
  • рдпрд╣ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдЕрдкрдиреА рд╕рдореГрджреНрдз рд╕рд╛рд╣рд┐рддреНрдпрд┐рдХ рдФрд░ рд╕рд╛рдВрд╕реНрдХреГрддрд┐рдХ рдкрд░рдВрдкрд░рд╛ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЬрд╛рдирд╛ рдЬрд╛рддрд╛ рд╣реИред
  • рдЬрдирдкрдж / рдореБрдЦреНрдпрд╛рд▓рдп: рдордзреБрдмрдиреА
  • рдкреНрд░рдордгреНрдбрд▓: рджрд░рднрдВрдЧрд╛
  • рдкреВрд░реНрд╡рдирд╛рдо / рдЙрдкрдирд╛рдо: тАШрдордзреБрд╡рдитАЩ (рд╢рд╣рдж рдХрд╛ рдЬрдВрдЧрд▓) рд╕реЗ рдирд╛рдо рд▓рд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ред
  • рдЗрддрд┐рд╣рд╛рд╕: рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдХрд╛ рд╣рд┐рд╕реНрд╕рд╛; рд▓рд┐рдЪреНрдЫрд╡реА рд╡рдВрд╢ рдХрд╛ рдкреНрд░рднрд╛рд╡; рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рд░рд╛рдЬреНрдп рдХрд╛ рднрд╛рдЧ рд░рд╣рд╛ред
  • рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ рд╡рд░реНрд╖: 1972 (рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рд╕реЗ рдЕрд▓рдЧ рдХрд░ рд╕реНрд╡рддрдВрддреНрд░ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдмрдирд╛рдпрд╛ рдЧрдпрд╛)
  • рднреМрдЧреЛрд▓рд┐рдХ рд╕реНрдерд┐рддрд┐
    • рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рдлрд▓: 3501 рд╡рд░реНрдЧ рдХрд┐рдореА
    • рдЕрдХреНрд╖рд╛рдВрд╢: 25┬░59′ рд╕реЗ 26┬░39′ рдЙрддреНрддрд░
    • рджреЗрд╢рд╛рдВрддрд░: 85┬░43′ рд╕реЗ 86┬░42′ рдкреВрд░реНрд╡
    • рдирджреА рд╕реНрдерд┐рддрд┐: рдХрд┐рд╕реА рдПрдХ рдирджреА рдХрд┐рдирд╛рд░реЗ рдирд╣реАрдВ, рдкрд░ рдХрдИ рдирджрд┐рдпреЛрдВ рд╕реЗ рдШрд┐рд░рд╛ тАФ рдХрдорд▓рд╛, рдХрд░реЗрд╣, рдмрд▓рд╛рди, рднреВрддрд╣реА рдмрд▓рд╛рди, рдХреЛрд╕реА рдЖрджрд┐ред
    • рд╕реАрдорд╛рдПрдБ:
      • рдЙрддреНрддрд░: рдиреЗрдкрд╛рд▓
      • рджрдХреНрд╖рд┐рдг: рджрд░рднрдВрдЧрд╛
      • рдкреВрд░реНрд╡: рд╕реБрдкреМрд▓
      • рдкрд╢реНрдЪрд┐рдо: рд╕реАрддрд╛рдордврд╝реА
  • рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рд░рд╛рдЬрдорд╛рд░реНрдЧ: NH-57, NH-104, NH-27
  • рдореБрдЦреНрдп рдЙрджреНрдпреЛрдЧ:
    • рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдкреЗрдВрдЯрд┐рдВрдЧ (рдордзреБрдмрдиреА рдкреЗрдВрдЯрд┐рдВрдЧ) тАФ 76 рдкрдВрдЬреАрдХреГрдд рдЗрдХрд╛рдЗрдпрд╛рдБ
    • рдордЦрд╛рдирд╛ рдЙрджреНрдпреЛрдЧ: рджреЗрд╢ рдХреЗ 80% рдордЦрд╛рдирд╛ рдЙрддреНрдкрд╛рджрди рдХрд╛ рдХреЗрдВрджреНрд░
    • рдлрд░реНрдиреАрдЪрд░, рдбреЗрдпрд░реА, рдкрд╢реБрдкрд╛рд▓рди
  • ODOP (One District One Product): рдордЦрд╛рдирд╛
  • GI Tag Products: рдордзреБрдмрдиреА рдкреЗрдВрдЯрд┐рдВрдЧ рд╡ рдордЦрд╛рдирд╛
  • рдкреНрд░рд╢рд╛рд╕рдирд┐рдХ рд╕рдВрд░рдЪрдирд╛
    • рд▓реЛрдХрд╕рднрд╛ рд╕реАрдЯреЗрдВ: 1 (рдордзреБрдмрдиреА)
    • рд╡рд┐рдзрд╛рдирд╕рднрд╛ рд╕реАрдЯреЗрдВ: 10
      (рд╣рд░рд▓рд╛рдЦреА, рдмреЗрдиреАрдкрдЯреНрдЯреА, рдмрд┐рд╕реНрдлреА, рдордзреБрдмрдиреА, рдЦрдЬреМрд▓реА, рд░рд╛рдЬрдирдЧрд░, рдЭрдВрдЭрд╛рд░рдкреБрд░, рдлреБрд▓рдкрд░рд╛рд╕, рд▓реМрдХрд╣рд╛, рдмрд╛рдмреВрдмрд░рд╣реА)
    • рдЕрдиреБрдордВрдбрд▓/рдкреНрд░рдЦрдВрдб (рдЕрдВрдЪрд▓): 21
    • рдХреБрд▓ рдЧреНрд░рд╛рдо: 1115
    • рдЧреНрд░рд╛рдо рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреЗрдВ: 399
    • рдирдЧрд░ рдирд┐рдЧрдо: 1 (рдордзреБрдмрдиреА)
    • рдирдЧрд░ рдкрд░рд┐рд╖рдж: 1 (рдЭрдВрдЭрд╛рд░рдкреБрд░)
    • рдирдЧрд░ рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреЗрдВ: 5 (рдЬрдпрдирдЧрд░, рдмреЗрдиреАрдкрдЯреНрдЯреА, рдШреЛрдШрд░рдбреАрд╣рд╛, рдлреБрд▓рдкрд░рд╛рд╕ рдЖрджрд┐)
  • рдЬрдирд╕рд╛рдВрдЦреНрдпрд┐рдХреАрдп рд╡рд┐рд╡рд░рдг (2011 Census)
    • рдХреБрд▓ рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛: 44,87,379
      • рдкреБрд░реБрд╖: 23,29,313
      • рдорд╣рд┐рд▓рд╛: 21,58,066
    • рд╢рд╣рд░реА рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛: 1,61,495
    • рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛: 43,25,884
    • рд▓рд┐рдВрдЧрд╛рдиреБрдкрд╛рдд: 926 тЩАя╕П рдкреНрд░рддрд┐ 1000 тЩВя╕П
    • рдЬрдирдШрдирддреНрд╡: 1282 рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐ / рд╡рд░реНрдЧ рдХрд┐рдореА
    • рд╕рд╛рдХреНрд╖рд░рддрд╛ рджрд░: 58.62%
      • рдкреБрд░реБрд╖ рд╕рд╛рдХреНрд╖рд░рддрд╛: 70.14%
      • рдорд╣рд┐рд▓рд╛ рд╕рд╛рдХреНрд╖рд░рддрд╛: 46.16%
    • рджрд╢рдХреАрдп рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░: 25.51%
    • рдмрд┐рд╣рд╛рд░ рдХреА рдХреБрд▓ рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ рдореЗрдВ рднрд╛рдЧреАрджрд╛рд░реА: 4.31%
  • рдкреНрд░рдореБрдЦ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рди
    • рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдЪрд┐рддреНрд░рдХрд▓рд╛ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рди
    • рд╡рд╛рдЯрд╕рди рд╣рд╛рдИ рд╕реНрдХреВрд▓
  • рдореБрдЦреНрдп рдЙрддреНрд╕рд╡ / рдореЗрд▓реЗ
    • рдордзреБрд╢реНрд░рд╛рд╡рдгреА (рдирд╡рд╡рд┐рд╡рд╛рд╣рд┐рдд рдЬреЛрдбрд╝реЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП)
    • рдЬрд╛рдирдХреА рдирд╡рдореА, рдЫрда рдкреВрдЬрд╛
    • рд╕рд╛рдорд╛-рдЪрдХреЗрд╡рд╛ (рднрд╛рдИ-рдмрд╣рди рдХреЗ рд░рд┐рд╢реНрддреЗ рдХрд╛ рдкрд░реНрд╡)
    • рдЬреВрдбрд╝рд╢реАрддрд▓ (рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдирд╡рд╡рд░реНрд╖ – рдЕрдкреНрд░реИрд▓ рдореЗрдВ)
    • рд╕реМрд░рд╛рда рдореЗрд▓рд╛ (рд╕рднрд╛рдЧрд╛рдЫреА рдореЗрд▓рд╛), рдХрдкрд┐рд▓реЗрд╢реНрд╡рд░ рд╕реНрдерд╛рди рдореЗрд▓рд╛
    • рдордзреБрд╢реНрд░рд╛рд╡рдгреА рдореЗрд▓рд╛, рдорд╣рдВрде рднреМрдбрд╝рд╛ рдореЗрд▓рд╛
  • рдкреНрд░рдореБрдЦ рджрд░реНрд╢рдиреАрдп / рдзрд╛рд░реНрдорд┐рдХ рд╕реНрдерд▓
    • рд╕реМрд░рд╛рда рдЧрд╛рдБрд╡ (рдкрд░рдВрдкрд░рд╛рдЧрдд рд╡рд┐рд╡рд╛рд╣ рд╕рднрд╛рдЧрд╛рдЫреА рд╕реНрдерд▓)
    • рдмрд▓рд░рд╛рдЬрдкреБрд░ (рдкреБрд░рд╛рддрд╛рддреНрд╡рд┐рдХ рд╕реНрдерд▓)
    • рдорд╣рд╛рджреЗрд╡ рдЙрд▓реНрдХрд╛рдкрд┐рдВрдб рд╕реНрдерд▓
    • рдХрдкрд┐рд▓реЗрд╢реНрд╡рд░рд╕реНрдерд╛рди
    • рдмреБрдврд╝рд┐рдпрд╛ рдорд╛рдп рдордВрджрд┐рд░
    • рдорд╣рдВрде рднреМрдбрд╝рд╛
    • рдЙрдЧрдирд╛ рдорд╣рд╛рджреЗрд╡ рдордВрджрд┐рд░
  • рдЕрдиреНрдп рдкреНрд░рдореБрдЦ рддрдереНрдп
    • рдордзреБрдмрдиреА рдмрд╛реЭ-рдкреНрд░рд╡рдг рдЬрд┐рд▓рд╛ рд╣реИ (рдХреЛрд╕реА рд╡ рдХрдорд▓рд╛ рдирджреА рдХреЗ рдХрд╛рд░рдг)
    • рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдХреЗ рдорд╣рд╛рди рдХрд╡рд┐ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рдкрддрд┐ рдХреА рдХрд░реНрдорднреВрдорд┐
    • рдорд╛рддрд╛ рд╕реАрддрд╛ рдХрд╛ рдЬрдиреНрдорд╕реНрдерд╛рди рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рд╕реЗ рдЬреБрдбрд╝рд╛ рдорд╛рдирд╛ рдЬрд╛рддрд╛ рд╣реИ
    • рднрд╛рд╖рд╛: рдореИрдерд┐рд▓реА (рдореБрдЦреНрдп рдмреЛрд▓реА)

рд╕рдорд╕реНрддреАрдкреБрд░
  • рдмрд┐рд╣рд╛рд░ рдХрд╛ рдордзреНрдпрд╡рд░реНрддреА рдЬрд┐рд▓рд╛ рд╣реИред
  • рдмрд╛рдЧрдорддреА рдирджреА рдЗрд╕ рдЬрд┐рд▓реЗ рд╕реЗ рд╣реЛрдХрд░ рдмрд╣рддреА рд╣реИред
  • рдпрд╣ рдПрдХ рдХреГрд╖рд┐ рдкреНрд░рдзрд╛рди рдЬрд┐рд▓рд╛ рд╣реИред
  • рдпрд╣ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдРрддрд┐рд╣рд╛рд╕рд┐рдХ рдФрд░ рд╕рд╛рдВрд╕реНрдХреГрддрд┐рдХ рджреГрд╖реНрдЯрд┐ рд╕реЗ рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рд╣реИред
  • рдЬрд┐рд▓рд╛ рдЧрдарди: 14 рдирд╡рдореНрдмрд░ 1972 (рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рд╕реЗ рдЕрд▓рдЧ рд╣реЛрдХрд░)
  • рдореБрдЦреНрдпрд╛рд▓рдп: рд╕рдорд╕реНрддреАрдкреБрд░
  • рдордгреНрдбрд▓: рджрд░рднрдВрдЧрд╛
  • рдкреВрд░реНрд╡рдирд╛рдо/рдЙрдкрдирд╛рдо: рд╢рдорд╕реБрджреНрджреАрдирдкреБрд░, рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдХрд╛ рдкреНрд░рд╡реЗрд╢ рджреНрд╡рд╛рд░
  • рдРрддрд┐рд╣рд╛рд╕рд┐рдХ рддрдереНрдп: рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдХрд╛ рд╣рд┐рд╕реНрд╕рд╛, рдЙрджрдпрдирд╛рдЪрд╛рд░реНрдп рд╡ рдХрд╡рд┐ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рдкрддрд┐ рдХреА рднреВрдорд┐
  • рднреМрдЧреЛрд▓рд┐рдХ рд╡рд┐рд╡рд░рдг
    • рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рдлрд▓: 2,904 рд╡рд░реНрдЧ рдХрд┐рдореА
    • рдЕрдХреНрд╖рд╛рдВрд╢: 25┬░90тА▓ рдЙ.
    • рджреЗрд╢рд╛рдВрддрд░: 86┬░08тА▓ рдкреВ.
    • рд╕реАрдорд╛рдПрдБ:
      • рдЙрддреНрддрд░ тАУ рдмрд╛рдЧрдорддреА рдирджреА (рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рд╕реАрдорд╛)
      • рджрдХреНрд╖рд┐рдг тАУ рдЧрдВрдЧрд╛ рдирджреА (рдкрдЯрдирд╛ рд╕реАрдорд╛)
      • рдкреВрд░реНрд╡ тАУ рдмреЗрдЧреВрд╕рд░рд╛рдп рд╡ рдЦрдЧрдбрд╝рд┐рдпрд╛
      • рдкрд╢реНрдЪрд┐рдо тАУ рдореБрдЬрдлреНрдлрд░рдкреБрд░ рд╡ рд╡реИрд╢рд╛рд▓реА
    • рдирджрд┐рдпрд╛рдБ: рдмрд╛рдЧрдорддреА, рдЧрдВрдЧрд╛, рдмреВрдврд╝реА рдЧрдВрдбрдХ, рдХрд░реЗрд╣
    • рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рд░рд╛рдЬрдорд╛рд░реНрдЧ: NH-27, NH-103
  • рдореБрдЦреНрдп рдЙрджреНрдпреЛрдЧ:
    • рдЦрд╛рджреНрдп рдкреНрд░рд╕рдВрд╕реНрдХрд░рдг (рдЪрд╛рд╡рд▓, рдЧреЗрд╣реВрдБ, рдордХреНрдХрд╛)
    • рджреБрдЧреНрдз рдЙрддреНрдкрд╛рджрди (рд╕реБрдзрд╛ рдбреЗрдпрд░реА тАУ рдмрд┐рд╣рд╛рд░ рдХреА рд╕рдмрд╕реЗ рдмрдбрд╝реА)
    • рд╣рдердХрд░рдШрд╛ рд╡ рд╢рд┐рд▓реНрдк рдЙрджреНрдпреЛрдЧ
    • рдЪреАрдиреА рдорд┐рд▓реЗрдВ
  • ODOP (рдПрдХ рдЬрд┐рд▓рд╛ рдПрдХ рдЙрддреНрдкрд╛рдж): рд╣рд▓реНрджреА
  • GI рдЯреИрдЧ: рд╢рд╛рд╣реА рд▓реАрдЪреА (2018, рд╕рд╛рдЭрд╛ тАУ рджрд░рднрдВрдЧрд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рд╕реЗ)
  • рдкреНрд░рд╢рд╛рд╕рдирд┐рдХ рд╕рдВрд░рдЪрдирд╛
    • рд▓реЛрдХрд╕рднрд╛ рд╕реАрдЯреЗрдВ: 2 тЖТ рд╕рдорд╕реНрддреАрдкреБрд░, рдЙрдЬрд┐рдпрд╛рд░рдкреБрд░
    • рд╡рд┐рдзрд╛рдирд╕рднрд╛ рд╕реАрдЯреЗрдВ: 10
      (рдХрд▓реНрдпрд╛рдгрдкреБрд░, рд╡рд╛рд░рд┐рд╕рдирдЧрд░, рд╕рдорд╕реНрддреАрдкреБрд░, рдЙрдЬрд┐рдпрд╛рд░рдкреБрд░, рдореЛрд░рд╡рд╛, рд╣рд╕рдирдкреБрд░, рд░реЛрд╕рдбрд╝рд╛, рд╡рд┐рднреВрддрд┐рдкреБрд░, рд╕рд░рд╛рдпрд░рдВрдЬрди, рдореЛрд╣рд┐рдЙрджреНрджреАрдирдирдЧрд░)
    • рдЕрдиреБрдордВрдбрд▓: 4 тЖТ рд╕рдорд╕реНрддреАрдкреБрд░, рджрд▓рд╕рд┐рдВрд╣ рд╕рд░рд╛рдп, рд░реЛрд╕рдбрд╝рд╛, рдкрдЯреЛрд░реА
    • рдкреНрд░рдЦрдВрдб (рдмреНрд▓реЙрдХ): 20
      (рд╕рдорд╕реНрддреАрдкреБрд░, рддрд╛рдЬрдкреБрд░, рдореЛрд░рд╡рд╛, рдЦрд╛рдирдкреБрд░, рд╡рд╛рд░рд┐рд╕рдирдЧрд░, рдХрд▓реНрдпрд╛рдгрдкреБрд░, рдкреВрд╕рд╛, рдЙрдЬрд┐рдпрд╛рд░рдкреБрд░, рд╕рд░рд╛рдпрд░рдВрдЬрди, рдореЛрд╣рд┐рдЙрджреНрджреАрдирдирдЧрд░, рдкрдЯреЛрд░реА, рд░реЛрд╕рдбрд╝рд╛, рд╣рд╕рдирдкреБрд░, рд╢рд┐рд╡рд╛рдЬреАрдирдЧрд░, рдмреАрдерд╛рди, рджрд▓рд╕рд┐рдВрд╣ рд╕рд░рд╛рдп, рд╡рд┐рднреВрддрд┐рдкреБрд░, рдореЛрд╣рдирдкреБрд░, рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рдкрддрд┐ рдирдЧрд░, рд╕рд┐рдВрдШрд┐рдпрд╛)
    • рдХреБрд▓ рдЧреНрд░рд╛рдо: 1,260
    • рдЧреНрд░рд╛рдо рдкрдВрдЪрд╛рдпрддреЗрдВ: 346
    • рдирдЧрд░ рдирд┐рдЧрдо: 1 (рд╕рдорд╕реНрддреАрдкреБрд░)
    • рдирдЧрд░ рдкрд╛рд▓рд┐рдХрд╛ рдкрд░рд┐рд╖рдж: 4 (рд░реЛрд╕рдбрд╝рд╛, рджрд▓рд╕рд┐рдВрд╣ рд╕рд░рд╛рдп, рддрд╛рдЬрдкреБрд░, рд╢рд╛рд╣рдкреБрд░ рдкрдЯреЛрд░реА)
    • рдирдЧрд░ рдкрдВрдЪрд╛рдпрдд: 3 (рдореБрд╕рд░реАрдШрд░рд╛рд░реА, рд╕рд░рд╛рдпрд░рдВрдЬрди, рд╕рд┐рдВрдШрд┐рдпрд╛)
  • рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ (2011 рдЬрдирдЧрдгрдирд╛)
    • рдХреБрд▓ рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛: 42,61,566
      • рдкреБрд░реБрд╖ тАУ 22,30,003
      • рдорд╣рд┐рд▓рд╛ тАУ 20,31,563
    • рд▓рд┐рдВрдЧрд╛рдиреБрдкрд╛рдд: 911 тЩА рдкреНрд░рддрд┐ 1000 тЩВ
    • рдЬрдирдШрдирддреНрд╡: 1,467 рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐/рд╡рд░реНрдЧ рдХрд┐рдореА
    • рд╢рд╣рд░реА рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛: 1,47,797
    • рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛: 41,13,769
    • рд╕рд╛рдХреНрд╖рд░рддрд╛ рджрд░: 61.86%
      • рдкреБрд░реБрд╖ тАУ 71.25%
      • рдорд╣рд┐рд▓рд╛ тАУ 51.51%
    • рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ рд╡реГрджреНрдзрд┐ рджрд░ (2001-2011): 25.53%
    • рдмрд┐рд╣рд╛рд░ рдХреА рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ рдореЗрдВ рднрд╛рдЧреАрджрд╛рд░реА: 4.09%
  • рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рди
    • рдбреЙ. рд░рд╛рдЬреЗрдиреНрджреНрд░ рдкреНрд░рд╕рд╛рдж рдХреЗрдиреНрджреНрд░реАрдп рдХреГрд╖рд┐ рд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд▓рдп, рдкреВрд╕рд╛
      • рднрд╛рд░рдд рдХрд╛ рдкрд╣рд▓рд╛ рдХреГрд╖рд┐ рдЕрдиреБрд╕рдВрдзрд╛рди рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рди (рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ 1905, рд▓реЙрд░реНрдб рдХрд░реНрдЬрди рджреНрд╡рд╛рд░рд╛)
      • рд╕реНрдерд╛рди тАУ рдорд╕рд┐рдирд╛ рдХреЛрдареА, рд╣рд░рд┐рд╣рд░рдкреБрд░ рдЦреЗрдбрд╝реА
  • рдЙрддреНрд╕рд╡ рд╡ рдореЗрд▓реЗ
    • рдЫрда рдкреВрдЬрд╛, рдЬрд┐рдЙрддрд┐рдпрд╛, рддреАрдЬ (рдорд┐рдерд┐рд▓рд╛ рд╕рдВрд╕реНрдХреГрддрд┐ рд╕реЗ рдЬреБрдбрд╝реЗ рдЙрддреНрд╕рд╡)
    • рдорд╛рд▓реАрдирдЧрд░ рдореЗрд▓рд╛, рд╢рд┐рд╡рд░рд╛рддреНрд░рд┐ рдореЗрд▓рд╛, рдмрд╛рдмрд╛ рд╣рд░рд┐рд╣рд░рдирд╛рде рдорд╣рд╛рджреЗрд╡ рдордВрджрд┐рд░ рдореЗрд▓рд╛
  • рджрд░реНрд╢рдиреАрдп рд╕реНрдерд▓
    • рд░рд╛рдЬреЗрдиреНрджреНрд░ рдХреГрд╖рд┐ рд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд▓рдп, рдкреВрд╕рд╛ тАУ рд╢рд┐рдХреНрд╖рд╛ рд╡ рдкрд░реНрдпрдЯрди рджреЛрдиреЛрдВ рдХрд╛ рдХреЗрдиреНрджреНрд░
    • рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рдкрддрд┐ рдирдЧрд░ тАУ рдХрд╡рд┐ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рдкрддрд┐ рдХрд╛ рдЖрд╢реНрд░рдо
    • рдордВрдЧрд▓рдЧрдврд╝ (рджреВрдзрдкреВрд░рд╛) тАУ рдЬрд╣рд╛рдБ рдмреБрджреНрдз рдиреЗ рд░рд╛рддреНрд░рд┐ рд╡рд┐рд╢реНрд░рд╛рдо рдХрд┐рдпрд╛
    • рдмрд╛рдмрд╛ рд╣рд░рд┐рд╣рд░рдирд╛рде рдорд╣рд╛рджреЗрд╡ рдордВрджрд┐рд░, рд╣рд░рд┐рд╣рд░рдкреБрд░ рдЦреЗрдбрд╝реА
    • рдкрд╛рдгреНрдбрд╡рдЧрдврд╝, рдкрд╛рдВрдбрд╝, рдЦрд╛рдЯреВ рд╢реНрдпрд╛рдо рдордВрджрд┐рд░, рдерд╛рдиреЗрд╢реНрд╡рд░ рдордВрджрд┐рд░, рдЬрд╛рдЧреЗрд╢реНрд╡рд░ рдзрд╛рдо, рдЦреБрджрдиреЗрд╢реНрд╡рд░ рд╕реНрдерд╛рди
    • рдорд╛рд▓реАрдирдЧрд░ рд╢рд┐рд╡ рдордВрджрд┐рд░ тАУ рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз рдореЗрд▓рд╛ рд╕реНрдерд▓
  • рднрд╛рд╖рд╛ рдПрд╡рдВ рдмреЛрд▓рд┐рдпрд╛рдБ – рдореБрдЦреНрдп рднрд╛рд╖рд╛рдПрдБ: рдореИрдерд┐рд▓реА, рдЕрдВрдЧрд┐рдХрд╛

,

Darbhanga janpad